Kultivimi i grurit

Autori:Avdyl Pajaziti

Gruri është bimë njëvjeçare trikotiledone që bën pjesë në grupin e drithërave, fruti i tij shërben si ushqim. Për herë të parë është kultivuar në Kinë rreth vitit 2700 p.e.s. Sot përveç që përdoret si ushqim për njerëzit dhe kafshët gruri përdoret edhe për prodhimin e etanolit. Gruri është bimë e cila mbillet kryesisht gjatë vjeshtës dhe verën e ardhshme jep frytet. Kërcelli është i ndarë në nyje dhe ndërnyje dhe në brendi i zbrazët. Gjethet janë te gjata me nervure paralele. Lulesa është kalli i përbërë. Fara e grurit përmban shumë albumine. Gruri paraqet ushqimin kryesor të njeriut. Nga farat e grurit përgatitet mielli, ndërsa kërcelli i thatë (kashta) përdoret për ushqimin e kafshëve shtëpiake. Sot ekzistojnë me qindra sorta të grurit që përshtaten kushteve të ndryshme dhe mënyrave të kultivimit.

Rëndësia ekonomike e kultivimit të grurit

Gruri përveç se në shumicën e vendeve të botës konsiderohet si kulturë strategjike, si kulturë e tillë ka edhe rëndësi të madhe ekonomike, sidomos nëse kultivohet në sipërfaqe të mëdha dhe aspak nuk është për tu befasuar, se përse vendet më të pasura të botës janë prodhuesit më të mëdhenj të grurit. Nëse marrim parasysh të dy këto elemente; a) elementin strategjik dhe b) elementin ekonomik andaj mendojmë se qeveria, gjegjësisht Ministria e Bujqësisë me të drejt viteve të fundit është duk e përkrahur këtë sektor, gjegjësisht grurin dimëror dhe farën e grurit! Në praktikë dallojmë dy lloje kultivarësh: a) Kultivarët dimëror – kultivar ky i cili mbillet gjatë vjeshte, ku afati optimal i mbjelljes është nga fillimi i tetorit deri tek mesi i nëntorit. Si të tillë këta kultivarë ju rezistojnë shume mire temperaturave të ulta, pastaj japin rendimente më të larta dhe po ashtu kane një vegjetacion më të gjatë, si dhe është e rëndësishme të ceket fakti se këta kultivarë dominojnë në prodhimtarinë Kosovare. b) Kultivarët pranveror – janë kultivarë te cilët mbillen në pranverë dhe janë më rezistencë më të mirë ndaj nxehtësisë dhe thatësisë si dhe karakterizohen me kualitet më të lartë sesa kultivarët dimëror, mirëpo tek ne nuk janë dominant sa janë kultivarët dimëror. Edhe pse gruri ka qenë një ndër drithërat e parë të kultivuar nga njeriu, ai ka paraqitur vazhdimisht shumë probleme, kryesisht për shkak të gjenetikës komplekse që ndikon në krijimin e hibrideve të reja të bimës. Megjithëkëtë, marr parasysh se kultura e grurit si të gjitha kulturat tjera, varet nga mëshira ose jo mëshira e natyrës, (thatësirat, vërshimet dhe fatkeqësitë tjera natyrore do të ndikojnë në rritjen e çmimit), andaj fermerët do te duhet të fokusohen në kultivar që japin rendimente më të larta në mënyrë që të zvogëlonin çmimin dhe të rendimentin.

Kushtet agroklimatike të kultivimit të grurit

Kryesisht gruri është kulturë e klimës kontinentale, temperaturat më të favorshme për mbirje të farës janë 14-20 oC, ku mbin për 5-7 ditë. Në temperaturë 7-8oC mbin për 17-20 ditë, ndërsa në temperatura më të ulëta mugullon dhe mbin edhe më ngadalë. Uji/ujitja luan një rol të rëndësishëm ku gjatë vegjetacionit kërkohen 500-700 mm të reshura të cilat duhet të jenë të shpërndara në mënyrë të drejt. Megjithatë, vlen të theksohet fakti se kultura e grurit është e ndjeshme në mungesë të lagështisë sidomos në fazën e kallëzimit dhe në kohën e formimit dhe mbushjes së kokrrës. Shumë negativisht do të ndikoj në zhvillim dhe frytë-dhënie nëse moti i thatë do te përcillet me temperatura të larta. Tokat më të përshtatshme për kultivimin e grurit janë tokat e pëlleshme dhe të thella me reaksion të lehtë acidik si dhe me lagështi relative. Qarkullimi bimor po ashtu luan një rol të rëndësishëm në arritjen e rendimenteve të larta. Andaj në këtë drejtim fermerët duhet të marrin shumë seriozisht qarkullimin bimor të kulturave të ndryshme sepse grurit aspak nuk do t’i përshtatet prodhimtaria në monokulturë.

E gjithë kjo vije si rezultat i kërkesave pothuajse të njëjta për ushqim dhe po ashtu rreziku i rritjes dhe zhvillimit të sëmundjeve mund të jetë permanent. Në vendin tonë si parakultura më së shpeshti përdoret misri. Në rast se e përdorim misrin si parakulturë atëherë e dëshirueshme do të ishte të përdoren kultivarët e misrit të cilët kanë vegjetacion të shkurtër. Në bazë të mundësive fermerët do t’i këshillonim që si parakulturë t’i përdorin bimët leguminoze pasi që ato janë parakulturat më të mira të cilat përdoren edhe si pasurues të tokës.Për sa i përket punimit të tokës, këto operacione do të jenë në varshmëri të madhe nga parakulturat të cilat fermerët do t’i përdorin ose janë duke i përdor. Në raste se fermerët përdorin parakultura të hershme, atëherë në këto raste i këshillojmë fermerët që ta bëjnë një lëvrim të cekët ose cilindrim të thellë me qellim të futjes së mbetjeve bimore dhe ruajtjes së lagështisë, ky lavrim preferohet të jetë deri në 10 cm thellësi. Më vonë rekomandohet lëvrimi i thellë dhe futja e sasisë themelore të plehrave minerale. Thellësia e lëvrimit themelor varet nga toka dhe kushtet klimatike, në rastet më të shpeshta ky lavërim kryhet në thellësi deri në 25cm. Si rezultat i masave agro teknike do të vije deri tek krijimi i shtresës sipërfaqësore e shkrifëruar, e cila do të jetë si bazë e mirë dhe do të ofroj parakushte të volitshme për mugullim dhe mbirje homogjene të farës.

Në rast se përgatitja e tokës nuk do te jetë në nivelin e dëshirueshëm, si për shembull sipërfaqja tokësore nuk thërrmohet, nuk nivelohet dhe nuk krijohet masa e shkriftë atëherë fara mund të mbetet e pa mbuluar, do të këtë mbishmëri më të ulët, mund të dëmtohet nga shpezët dhe përveç që do të mbijë me vones mund edhe të dështoj pjesërisht apo tërësisht, sepse në këto raste edhe nëse fara mbinë, atëherë rrënjët do te depërtojnë me vështirësi në thellësi të tokës, mbirjet nuk janë uniforme, nyja e vëllazërimit formohet ceket dhe dëmtohet gjatë dimrit.

Për këtë arsye shtresa e sipërme e tokës në thellësi 10-12 cm, duhet të përgatitet me kujdes të veçantë. Përveç përgatitjes së tokës, rëndësi e veçantë duhet t’i kushtoni edhe plehërimit, metodave, mënyrave dhe dozave të plehërimit. Mënyra më e drejt e plehërimit do të gjendët në rast se fermeri do të jetë në gjendje që paraprakisht t’i bëjë analizat agrokimike të tokës. Pastaj, në bazë të rezultatit të këtyre analizave fermerët do të jenë në gjendje që ta kenë një fotografi të çartë se me cilën sasi dhe me çfarë kombinimi të elementeve kimike do ta trajtojnë sipërfaqen ku planifikojnë të mbjellin grurin!

Vërejtje:

Ju keni të drejtë ta riprodhoni tekstin tonë, por me kusht që ta citoni burimin e Gazeta Fjala dhe kur ta publikoni shkrimin, ta integroni linkun e artikullit siç vijon: https://gazetafjala.com/kultivimi-i-grurit-2/

Në të kundërtën, ne do të raportojmë tek organet kompetente si dhe pranë Facebook për shkelje të të drejtës autoriale, gjë që sanksionohet nga Facebook dhe mund të ketë pasoja të rënda për faqen tuaj Facebook. Ju faleminderit për vëmendjen si dhe bashkëpunimin.

Redaksia e Gazetës Fjala