Vlerësimi i donacioneve në sistemin e drejtësisë

Autori:Agron HOTI

19141756_10213318828789521_268307195_n

Ministria e Drejtësisë është institucioni i parë vendor që ka vlerësuar donacionet e jashtme në sektorin e drejtësisë, gjithnjë me qëllimin parësor të rritjes së transparencës dhe llogaridhënies karshi opinionit vendor e ndërkombëtar. Verësimi përfshinë 39 projekte e programe të donatorëve të jashtëm (përjashto projektet infrastrukturore) që mbështesin sektorin e drejtësisë që nga viti 2009 deri në 2017, në total 120 milion EUR, shumë kjo e mjaftueshme për të krijuar një masë kritike të vlerësimit.

Në shumicën e raporteve vendore dhe ndërkombëtare vihen në pah kontributet e shumta të donatorëve të jashtëm në ndërtimin dhe konsolidimin e institucioneve të Kosovës. Miliarda e miliona EURO/DOLLARË janë shpenzuar që nga paslufta e deri më sot dhe asnjëherë nuk ka pasur një vlerësim gjithëpërfshirës nga ana e institucioneve të Kosovës se cili ka qenë kontributi i këtyre shumave të parave në mbarë-zhvillimin shtetëror të Kosovës. Sigurisht që shteti i Kosovës u është mirënjohës të gjithë donatorëve për kontributet e tyre.

Opinioni publik në Kosovë asnjëherë nuk ka pasur një pasqyrë të qartë të donacioneve të jashtme. Edhe mes qytetarëve perëndimor dhe më gjerë ka paqartësi mes asaj që i është ofruar Kosovës dhe asaj që ka përfituar në të vërtetë Kosova dhe kjo e rëndon imazhin e Kosovës, sepse qarqe të ndryshme ndërkombëtare thonë që Kosova merr më së shumti donacione për kokë banori në botë. E vërteta është se pjesa dërmuese e donacioneve që jepen në formë të asistencës teknike (ekspertizë- dhe këshillëdhënie) përfundojnë nëpër xhirollogaritë e firmave ndërkombëtare implementuese të donacioneve në Kosovë.

Sektori i cili më së shumti është mbështetur me donacione është ai i Sundimit të Ligjit, veçanërisht sistemit të drejtësisë. Aq shumë është dhënë dhe jepet asistencë në sistemin e drejtësisë sa që koordinimi i saj deri me tani ka qenë shumë i vështirë në mos i pamundshëm. Kur kësaj i shtojmë edhe misionet ndërkombëtare që operojnë në Kosovë (UNMIK, EULEX, EUSR, OSBE), atëherë kompleksiteti i asistencës në sektorin e drejtësisë vetëm sa shtohet. Vetëm kostoja kohore që duhet shpenzuar sektori i drejtësisë për t´u marrë me aktivitete të panumërta të projekteve dhe programeve të donatorëve të jashtëm është aq e madhe sa kjo shpesh reflekton edhe në performancën e institucioneve vendore.

Ndërkohë Ministria e Drejtësisë, duke qenë institucioni i parë vendor që ka vlerësuar donacionet në sektorin e drejtësisë si dhe duke qenë e përkushtuar në rritjen e transparencës dhe llogaridhënies karshi opinionit vendor e ndërkombëtar, gjatë periudhës nëntor 2009 deri në shkurt 2017 ka vlerësuar 39 projekte e programe të donatorëve të jashtëm (përjashto projektet infrastrukturore) që mbështesin sektorin e drejtësisë, në total 120 milion EUR, shumë kjo e mjaftueshme për të krijuar një masë kritike të vlerësimit.

Përmes këtij vlerësimi Ministria e Drejtësisë synon që të: i) përmirësojë planifikimin, koordinimin, monitorimin dhe vlerësimin e donacioneve; ii) maksimalizojë përfitimet e institucioneve të drejtësisë nga kontributet e donatorëve; dhe iii) rrisë llogaridhënien dhe transparencën lidhur me efektet e donacioneve. Metodologjia e vlerësimit të projekteve dhe programeve është bërë sipas kritereve të DAC (Development Assistance Committee) të OECD-së (Organisation for Economic Cooperation and Development). Janë 5 DAC kritere mbi të cilat bëhet vlerësimi i projekteve dhe programeve në nivel global si: relevancë, efiçencë, efektivitet, ndikim dhe qëndrueshmëri.

Për të rritur transparencën dhe llogaridhënien para publikut, Ministria e Drejtësisë, më 15 maj 2017, ka organizuar një konferencë për “rritje të cilësisë dhe efekteve të donacioneve të jashtme në sektorin e drejtësisë” duke ftuar kështu institucionet e drejtësisë, komunitetin e donatorëve, shoqërinë civile dhe mediat. Në këtë konferencë janë prezantuar të gjeturat dhe rekomandimet e misionit vlerësues si dhe janë dhënë refleksione orientuese mbi rëndësinë e pakontestueshme përmirësimit të koordinimit dhe mbikëqyrjes së donacioneve gjithnjë me qëllimin parësor të rritjes së cilësisë dhe efekteve të donacioneve në mbarë-zhvillimin e sektorit të drejtësisë.

Ndër të gjeturat kryesore gjatë këtij procesi vlerësues ka qenë fakti që sektori i drejtësisë dhe ai i sundimit të ligjit në përgjithësi janë të tejngopur me projekte e programe të shumta të donatorëve të ndryshëm. Kostoja kohore e institucioneve përfituese për të përcjellur të gjitha aktivitetet e projekteve dhe programeve është aq e madhe saqë nganjëherë ndikon në shpërqendrim institucional. Kjo nuk do të thotë që sektori i drejtësisë nuk ka nevojë për donacione, por numri i donacioneve duhet të jetë më i vogël gjithnjë bazuar në kapacitetet e absorbuese dhe dinamikat zhvillimore të institucioneve të drejtësisë.

Sektori i drejtësisë asnjë herë nuk ka pasur politika të qarta dhe të unifikuara mbi të cilat do të mund të ndërtohej legjislacioni për fushën e drejtësisë. Asnjëherë nuk ka pasur një strategji sektoriale afatëgjatë për zhvillimin e sektorit të sundimit të ligjit, në bazë të së cilës do të jepeshin orientimet e nevojshme stategjike afatmesme dhe afatgjata. Si rrjedhojë intervenimet në këtë sektor si nga brenda ashtu edhe jashtë kanë qenë sporadike dhe jo në linjë me nevojat e vërteta të këtij sektori. Kjo ka bërë që asitenca e ofruar të jetë shpesh konfuzive, përgjithësisht e pakoordinuar dhe me efekte të kufizuara në sektorin e drejtësisë.

Procesi vlerësues, ndër të tjera, ka treguar që zhvillimet në sistemin juridik të Kosovës nuk reflektojnë plotësisht në plan-programet e Fakulteteve të Drejtësisë, si bazamenti i arsimit ligjor, për të gjithë komunitetin e juristëve. Në mungesë të këtij refleksioni, komuniteti i juristëve në Kosovë ka pasur vështirësi të panumërta gjatë përballjes së tyre me tregun e punës, kjo sepse mësimi teorik dhe i stërngarkuar me lëndë, dobia e të cilave asnjëherë nuk është analizuar në mënyrë profesionale, nuk ka pasur mundësi të reflektojë në dinamikat e tregut të punës në Kosovë. As komuniteti i donatorëve të jashtëm e as institucionet e Kosovës nuk janë marrë me një analizim të gjendjes duke krahasuar sistemin juridik të Kosovës me plan-programet e fakulteteve juridike.

Mungesa e stabilitetit ligjor, kolizioni dhe moskonsolidimi i ligjeve përbëjnë vështirësi serioze në përforcimin e sektorit të drejtësisë sepse krijojnë paqartësi dhe konfuzion në zbatimin e normave. Si rezultat i këtij fenomeni shumë donacione kanë filluar në një mjedis ligjor jostabil dhe kjo ka bërë që efektet e donacioneve në segmente të caktuara të sektorit të drejtësisë të jenë të kufizuara nëse jo inekzistente.

Fillimi sa më shpejtë me procesin e Rishikimit Funksional të Sektorit të Sundimit të Ligjit do të jetë alfa dhe omega për të mundësuar zhvillimet e ardhshme në këtë sektor. Hartimi i një strategjie gjithëpërfshirëse për zhvillimin e sundimit të ligjit e shoqëruar me resurset e nevojshme financiare dhe njerëzore do të krijonte bazën për orientim të politikave dhe legjislacionit për tërë sektorin e sundimit të ligjit si dhe do të identifikonte nevojat adekuate për mbështetje specifike të donatorëve.

Pas përfundimit të këtij vlerësimi, Ministria e Drejtësisë do të zhvillojë një Udhëzues për Monitorim e Vlerësim të donacioneve në drejtësi. Për zbatimin e këtij Udhëzuesi, Ministria e Drejtësisë do të organizojë trajnimet e nevojshme për monitorim e vlerësim si dhe do të mbikëqyrë pastaj zbatimin e këtij Udhëzuesi. Zhvillimi i këtij Udhëzuesi do të shënojë një hap të rëndësishëm për të planifikuar, koordinuar, monitoruar dhe vlerësuar kontributet e donacioneve sipas standardeve ndërkombëtare.

Vërejtje:

Ju keni të drejtë ta riprodhoni tekstin tonë, por me kusht që ta citoni burimin e Gazeta Fjala dhe kur ta publikoni shkrimin, ta integroni linkun e artikullit siç vijon: http://gazetafjala.com/vleresimi-i-donacioneve-ne-sistemin-e-drejtesise/

Në të kundërtën, ne do të raportojmë tek organet kompetente si dhe pranë Facebook për shkelje të të drejtës autoriale, gjë që sanksionohet nga Facebook dhe mund të ketë pasoja të rënda për faqen tuaj Facebook. Ju faleminderit për vëmendjen si dhe bashkëpunimin.

Redaksia e Gazetës Fjala